Ehil Mirasçılık Ne Zaman Yürürlüğe Girdi?
Ehil mirasçılık düzenlemesi, 15 Mayıs 2014 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu düzenleme, 6537 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile Türk hukuk sistemine getirilmiş bir yeniliktir.
6537 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu‘nun 8/c maddesinde ve devamı hükümlerinde ehil mirasçılığı yeniden tanımlamıştır. Bu uygulamanın temel amacı, tarım arazilerinin miras yoluyla bölünmesini önleyerek toprağın ve tarım faaliyetinin ekonomik bütünlüğünü ve sürdürülebilirliğini sağlamaktır.
Ancak, ehil mirasçılık kurumunun uygulaması açısından önemli bir sınırlama bulunmaktadır: Mirasbırakanın (murisin) 15 Mayıs 2014 tarihinden önce ölmüş olması ve mirasçılar arasında henüz bir paylaşım yapılmamış olması durumunda dahi, yeni ehil mirasçılık hükümleri uygulanmaz; devir işlemleri bu tarihi ihdas eden Kanundan önceki kanun hükümlerine göre tamamlanır. Yargıtay kararları da, murisin ölüm tarihinde Kanunun 8/c maddesi yürürlüğe girmediğinden, bu maddeye dayanarak hüküm tesis edilmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir.
Ehil mirasçının belirlenmesinde kullanılan puanlama sistemi kriterleri ve bu kriterlerin hukuki süreçteki rolü nedir?
Ehil mirasçının belirlenmesinde kullanılan puanlama sistemi kriterleri, Tarımsal Arazilerin Mülkiyetinin Devrine İlişkin Yönetmelik’in 10. maddesinde belirtilmiştir,,. Bu puanlama sistemi sonucunda elli puan ve yukarısına sahip olan mirasçı veya mirasçılar ehil mirasçı olarak kabul edilir,,,.
Bu kriterler, temel olarak tarımsal faaliyetin devamlılığını ve arazilerin korunmasını amaçlayan 5403 sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun getirdiği “ehil mirasçılık” müessesesinin bir parçasıdır,,.
Ehil Mirasçının Belirlenmesinde Kullanılan Puanlama Sistemi Kriterleri
Tarımsal Arazilerin Mülkiyetinin Devrine İlişkin Yönetmelik Madde 10’a göre, mirasçılara verilen puanlar ve kriterler şunlardır:
| Kriter | Puan |
|---|---|
| Geçimini mirasa konu tarım arazilerinden sağlayanlara | yirmi puan |
| Tarım dışı geliri bulunmayanlara | on puan |
| Eşi fiilen tarımsal faaliyette bulunanlara | on puan |
| Tarımsal arazileri işleyebilecek mesleki bilgi ve beceriye sahip olanlara (Tarım Adamı Belgesi) | on puan |
| Mirasa konu arazilerin bulunduğu ilçe sınırları içinde ikamet edenlere | Altı yıla kadar: beş puan; altı yıl ve daha uzun süre: on puan |
| Herhangi bir sosyal güvencesi olmayanlara | on puan |
| Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kapsamında tarım sigortası olanlara | beş puan |
| Bakanlığın mevcut kayıt sistemlerine kayıtlılık süreleri | Altı yıla kadar: beş puan; altı yıl ve daha uzun süre: on puan |
| Tarımsal örgütlere kayıtlılık süreleri | Altı yıla kadar: iki puan; altı yıl ve daha uzun süre: beş puan |
| Tarım alet ve donanımlarına sahip olanlara | beş puan |
| Kadın olanlara | beş puan |
Bu hesaplama sonucunda elli puan ve yukarısına sahip olan mirasçı ehil mirasçı olarak kabul edilir,,,.
Puanlama Sisteminin Hukuki Süreçteki Rolü
Puanlama sistemi, tarımsal arazilerin miras yoluyla bölünmesini önlemek amacıyla yürürlüğe konulan ehil mirasçılık uygulamasının hukuki süreçte temel belirleyici aracıdır,,.
- Ehil Mirasçının Tespiti: Mirasçılar arasında tarımsal arazinin mülkiyet devri konusunda anlaşma sağlanamadığı takdirde, mirasçılardan herhangi biri yetkili sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir,,. Bu durumda, sulh hukuk hâkimi, mülkiyetin devrini kararlaştırırken, mirasçının kişisel yetenek ve durumlarını göz önünde tutmak suretiyle tespit edilen ehil mirasçıya devrine karar verir,,,. Yukarıda sayılan puan sistemi, dava açılması halinde hakimce göz önünde bulundurulacaktır.
- Devir Önceliğinin Belirlenmesi: Birden çok ehil mirasçının (yani 50 puan ve üzeri alan birden fazla mirasçının) bulunması halinde, hâkim devir kararını verirken bir öncelik sırası gözetir,,:
- Öncelikle asgari geçimini bu yeter gelirli tarımsal arazilerden sağlayan mirasçıya devredilir,,,.
- Bu nitelikte bir mirasçı bulunmaması halinde ise, bu mirasçılar arasından en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devrine karar verilir,,,.
- Puanlama sistemi, mahkemenin bu öncelik sırasını uygulamadan önce “ehil mirasçı” statüsünü belirlemesine yardımcı olur.
- Diğer Mirasçıların Paylarının Ödenmesi: Ehil mirasçı olarak belirlenen ve kendisine tarım arazisi devredilen mirasçı, diğer mirasçılara miras paylarına karşılık gelmek üzere, arazinin tarımsal gelir değeri üzerinden belirlenen bir bedel öder,,. Bu bedelin belirlenmesinde, ehil mirasçının tespiti için kullanılan puanlama kriterleri doğrudan rol oynamaz, ancak ehil mirasçıya devir kararı verildikten sonra ortaya çıkan hukuki bir yükümlülüktür.
- Ortaklığın Giderilmesi Davalarındaki Rolü: Tarımsal arazilerin konu olduğu ortaklığın giderilmesi davalarında ehil mirasçılık iddiasının öne sürülmesi durumunda, mahkeme arazilerin bölünerek ekonomik bütünlüğünü yitirmesini engellemek amacıyla aynen bölünmesine veya satışına karar vermez; bunun yerine arazinin ehil mirasçıya özgülenmesine karar verebilir,. Bu durumda, ehil mirasçının gerekli şartları (puanlama kriterlerini) taşıdığına ilişkin belgelerin somut olarak mahkemeye sunulması gerekir.
Özetle, puanlama sistemi, mirasçılar arasında anlaşma olmadığında Sulh Hukuk Hâkimi tarafından tarımsal arazinin parçalanmasını engelleyerek, tarımsal faaliyeti en iyi sürdürecek kişiyi (50 puan ve üzeri alan) belirlemek için kullanılan hukuki bir ölçüttür,,. Bu sistem, tarımsal arazilerin mirasçıların elinde kalmasını ve verimli kullanılmasını sağlamayı amaçlar.
Ehil mirasçılıkta puanlama sınırı nedir?
Ehil mirasçının belirlenmesinde kullanılan puanlama sistemindeki sınır, elli puan ve yukarısıdır.
Bu puanlama sistemi, Tarımsal Arazilerin Mülkiyetinin Devrine İlişkin Yönetmelik’in 10. maddesi uyarınca uygulanmaktadır. Yapılan hesaplama sonucunda elli puan ve yukarısına sahip olan mirasçı veya mirasçılar ehil mirasçı olarak kabul edilir.
Bu sistem, miras kalan tarım arazilerinin bölünmesini ve satışını engelleyerek tarımsal üretimin devamlılığını sağlamak amacıyla getirilmiş olup, mirasçının arazileri işleyebilme yeterliliğini ve kişisel durumlarını dikkate alan çeşitli kriterleri içerir.
Eğer birden çok mirasçı 50 puan ve üzeri alarak ehil mirasçı statüsünü kazanırsa, hâkim devir kararı verirken öncelikle asgari geçimini bu tarımsal arazilerden sağlayan mirasçıya devri uygun bulur. Bu mirasçı bulunmazsa, aralarından en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devrine karar verilir.
Bir yanıt yazın